Czynności samoobsługowe budują w dziecku istotę samodzielną. Samodzielność z kolei wynika z potrzeby bycia niezależnym w gromadzeniu i zdobywaniu doświadczeń życiowych oraz w podejmowaniu wyzwań związanych z pokonywaniem przeszkód.

Samoobsługa to ważny krok rozwojowy

Dzieci w wieku przedszkolnym mierzą się z następującymi wyzwaniami rozwojowymi w zakresie samoobsługi:

  • wyrabianie nawyków samodzielności w spożywaniu posiłków, doskonalenie precyzyjnych ruchów ręki i umiejętności posługiwania się najpierw łyżką, a potem widelcem i nożem;
  • kształtowanie postawy dbania o czystość rąk, korzystania z mydła, wody i ręcznika, opanowanie techniki mycia rąk;
  • opanowanie sztuki ubierania się i rozbierania się, zakładania butów i wierzchniej odzieży, zakładania skarpetek, spodni, spódniczki, bluzki, zapinanie i odpinanie guzików, zamków, rzep, nauka wiązania sznurowadeł;
  • sprawne korzystanie z toalety, sygnalizowanie swoich potrzeb, wykorzystanie papieru toaletowego, umiejętność obsługi sedesu, kształtowanie nawyku mycia rąk po każdorazowej wizycie w ubikacji;
  • radzenie sobie w codziennych okolicznościach, np. w przypadku przeziębienia umiejętność korzystania z chusteczek higienicznych, w sytuacjach zabawowych potrzeba odkładania na miejsce zabawek, dbanie o porządek, doskonalenie umiejętności samodzielnego poruszania się po schodach z użyciem poręczy, itp.

Czynności samoobsługowe wpływają na emocje i intelekt! Współczesne dzieci są mało samodzielne, bo presja czasu wywiera na rodzicach chęć pomagania i wyręczania dziecka. Króluje też nadopiekuńczość i nadaktywność rodziców, którzy w imię dobrych intencji „by przychylić dzieciom nieba”, czynią dużo zamieszania na drodze do zaradności i poczucia sprawstwa ich pociech. Dodatkowo, o czym mówi prof. Edyta Gruszczyk-Kolczyńska, nieporadność w samoobsłudze przenosi się na sferę emocjonalną i intelektualną. Małym dzieciom, które są przez dorosłych nauczone wyręczania, brakuje zaangażowania, inwencji, kreatywności w podejmowaniu wyzwań związanych z rozwiązywaniem problemów i doprowadzaniem do końca rozpoczętych zadań edukacyjnych. Takie dzieci stają się marudne, nie podejmują samodzielnych prób rozwiązania zadania, tylko w poczuciu wyuczonej bezradności zawsze czekają na pomoc dorosłego.

Czego można oczekiwać od 3-latka?

Dziecko trzyletnie jest już gotowe, by nauczyć się:

  • samodzielnie jeść łyżką,
  • ubierać i rozbierać,
  • myć ręce,
  • korzystać z toalety,
  • rozpoznawać swoje rzeczy wśród innych,
  • wycierać nos,
  • reagować na swoje imię i nazwisko.

Nauka tych czynności odbywa się najpierw w domu. Dzieci przychodzą więc do przedszkola z rozmaitymi doświadczeniami w treningu samodzielności i samoobsługi, bo doświadczają działania różnych systemów wychowawczych.

Wczesne kształtowanie czynności samoobsługowych pozwala na przekształcenie się ich w nawyki. Należy pamiętać, że dziecko już od urodzenia przejawia aktywność w kontaktach z otoczeniem i na drodze swego rozwoju uczy się samoregulacji. Zachęcane przez rodziców do doświadczania, eksplorowania i nazywania otaczającego świata dziecko buduje podwaliny pod szereg kompetencji, takich jak: podejmowanie decyzji, kończenie rozpoczętego zadania, samoorganizacji. Dziecko staje się coraz bardziej autonomiczne.

Nauka czynności samoobsługowych

Rola dorosłego, najpierw rodzica, potem nauczyciela przedszkola, polega na towarzyszeniu dziecku w codziennych czynnościach związanych z samodzielnością. Cierpliwy, posiadający czas dorosły wspiera dziecko poprzez dyskretne pomaganie wtedy, gdy jest to niezbędne, słowne nagradzanie poprzez wyrażanie uznania i radości z poczynań dziecka. Małe dzieci żyją w świecie konkretno-wyobrażeniowym, najszybciej więc przemawiają do nich konkretne przedmioty i obrazy. Nauka czynności samoobsługowych odbywa się po pierwsze i najważniejsze przez osobisty przykład dorosłego oraz stawianie dziecku zadań do samodzielnego wykonania na miarę jego możliwości. Narzędziem wspomagającym w tej nauce może być wspólna, aktywna lektura książek dla dzieci, które swą tematyką potęgują motywację do podejmowania prób rozwijania i doskonalenia samodzielności.

https://epedagogika.pl/profilaktyka-i-wychowanie/trudnosci-samoobslugowe-dzieci-w-wieku-przedszkolnym-jak-sobie-z-nimi-radzic-1901.html